Je leert niet voor de school maar voor het leven!

Datum: 13 juni 2017
Auteur: Jacandra van Megen

Non scholae sed vitae discimus

bron: Seneca[1] – Filosofie op de praktijk van het leven

De bekende spreuk van Seneca uit het begin van onze jaartelling is actueler dan ooit. Docenten en studenten snappen deze uitspraak  vanuit hun ‘gezond verstand’ meteen. Het wordt dan ook op veel scholen als motto gebruikt. Toch hoor ik veel studenten zeggen dat zij vaak niet gemotiveerd zijn en vooral leren voor de school mede omdat het voor hen niet altijd duidelijk is wat de toegevoegde waarde is van lessen en toetsen. Docenten hoor ik verzuchten dat studenten alleen maar in beweging komen voor het halen van een toets.

De stelling van Seneca is actueler dan ooit omdat we niet altijd meer weten voor welke beroepen we precies opleiden, er steeds bredere vaardigheden en kennis gevraagd worden (21st century-skills), en de kennis steeds sneller veroudert. Het lijkt vanzelfsprekend dat het onderwijs  juist nú op dat leven is (in)gericht. Dat we studenten uitdagen in leeractiviteiten en in gedrag dat zij voor het (werkende) leven nodig hebben. Of zoals o.a. Ryan&Deci (2000)  beweren; Studiesucces wordt waarschijnlijker wanneer studenten betekenis vinden  of een doel hebben in hun onderwijservaring. Wanneer studenten relevante verbindingen ervaren of leren leggen tussen dat wat ze in de klas leren en hun toekomstige (professionele) leven. Door de digitale techniek is alle kennis ook op een andere wijze te verzamelen dan alleen op school. De afleidingen vanuit het online-leven zijn levensgroot en docenten worstelen steeds meer met het motiveren van studenten. Die dan ook vaak wegblijven of uitvallen.

We zijn ergens de weg kwijt geraakt. Op welke wijze maken we de leeractiviteiten meer betekenisvol voor studenten, voor het leven? Hoe moet het leren en opleiden er dan uitzien in de toekomst? We zouden kunnen beginnen om meer aan te sluiten bij het leven van studenten in het hier-en-nu. Dat ze in beweging komen omdat ze graag, door hen ervaren, problemen willen oplossen. Filip Dochy heeft hier overtuigend bewijs voor geleverd in zijn boek ‘Bouwstenen voor High Impact Learning’ (meer lezen over High Impact Learning).

High impact learning

Dochy is van mening dat elk leerproces zou moeten starten vanuit een duidelijk beargumenteerd probleem, hiaat, iets dat hoogdringendheid creëert. Belangrijk voor docenten is dat zij zo’n probleem/hiaat vanuit de student bezien en niet vanuit zichzelf of wat vanuit de verre toekomst ooit belangrijk zou kunnen zijn. Hierbij geldt het ‘just-in-time principe’: het moet voor nu belangrijk zijn, niet voor later. Waar zit de urgentie voor de student, nu vandaag? Een onderzoeksles over statistiek  bijvoorbeeld heeft wellicht meer kans van slagen als studenten de statistiek kunnen toepassen op een voor hen actueel probleem of gevoeligheid in het nu, of  door het bijvoorbeeld toe te passen op de buurt waar ze zelf wonen, of wellicht kunnen de studenten zelf passende en voor hen relevante context erbij zoeken, wat zouden zijzelf nader willen onderzoeken? Geef geen droge statistiekles, en laat studenten geen statistiekkennis reproduceren op een toets zonder een voor hen betekenisvolle context. Het gedrag dat je wilt zien van de student moet terugkomen en vertaald worden in de toets.

Ik ben deze blog begonnen met een, voor mij, nogal urgent probleem: hoe houden we studenten gemotiveerd om te willen leren voor het leven? Een belangrijk probleem lijkt mij, en is er een hiaat tussen de werkelijke en wenselijke situatie. Voor mij een duidelijke ervaring dat dit probleem dringend opgelost moet worden en genoeg voor mij om in beweging te komen en er meer van te willen weten. Iets wat wij onze studenten graag gunnen, die noodzaak om te bewegen, nieuwsgierig worden, te willen leren.  Ik nodig je uit om de lessen die je komende week maakt en geeft te toetsen op de eerste bouwsteen van Dochy: welke urgentie is er voor de student? Ga in zijn of haar schoenen staan, bevraag ze, confronteer ze, overleg met je collega’s. Docentschap bestaat uit meer dan alleen lesgeven, het gaat om het creëren van een uitdagende levendige leeromgeving. Dat lukt niet met deze bouwsteen alleen maar het is wel een goed begin. Leer ze te leren voor het leven en niet voor de school!

Tot slot een aantal tips die Dochy[2] geeft voor het gebruik van deze bouwsteen en voor jou om de les  aan te scherpen:

  • Begin met een probleem, zo reëel mogelijk!
  • Ga naar buiten, bekijk en ervaar de realiteit.
  • Zorg voor sterke argumentatie die het hiaat in kennis blootlegt.
  • Probeer de probleemeigenaar erbij te betrekken (hij wordt er dagelijks mee geconfronteerd).
  • Laat lerenden zelf uitzoeken hoe het probleem opgelost zou kunnen worden en faciliteer het zoeken (zonder de oplossing voor te kauwen)

Gebruikte bronnen:

Dochy, F e.a (2016) Bouwstenen voor high impact learning. Het leren van de toekomst in onderwijs en organisaties.pagina 36 . Amsterdam: Boom uitgevers.
Ryan, R.M. & Deci, E.L. (2000). Intrinsic and Extrinsic Motivations. Classic definitions en new directions.  Contempory and Educational  Psychology 25, (1), 54-67

[1] Romeins filosoof 5 voor CHr-65 na CHr
[2] Dochy, F e.a (2016) Bouwstenen voor high impact learning. Het leren van de toekomst in onderwijs en organisaties.pagina 36 .

Amsterdam: Boom uitgevers.

Up-do-date blijven?

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf je in
4 Reacties
  1. Beste mensen van OABDekkers,
    Ik ben vanmorgen mijn les begonnen met de blog van Jacandra van Megen over Leren voor het Leven. Het gaat om studenten van een deeltijdbachelor Management in Zorg en Dienstverlening (MZD) die gaan starten met een project waaraan zij leiding gaan geven. Na het laten lezen van de blog heb ik de studenten gevraagd om na te denken over het ‘waarom’ van het project, de diepere betekenis en waarom zij er zelf in geloven. Het werd een betekenisvolle inspirerende les waarin een stevig fundament werd gelegd voor duurzame verbetering van de zorg en dienstverlening.
    Gérard Hendriks

    Antwoord
  2. Hoi Jac,

    Leuke inspirerende blog!!
    Ik wil ze ook graag ontvangen in de toekomst.

    Peter Loonen heeft in een diep verleden bij Schouten gewerkt. Leuke man!

    Veel groeten, Math

    Antwoord
  3. Hallo,

    geweldige blog, kan me helemaal vinden in het idee van urgentie.
    Ik gaf vorig jaar 9 weken lang Communicatie & Organisatie aan MBO niv 4 studenten, opleiding onderwijsassistent. Het vak zou moeten gaan over onderwijswetten en inspectie en regelgeving in Nederland.
    Studenten klaagden in die periode veel over school, dingen zijn slecht geregeld, rooster moet anders, lessen niet goed enz enz. (ah, daar was mijn urgente probleem!)
    Ik heb ze toen de vraag gesteld hoe zij hun school zouden vormgeven, op het moment dat zij het voor het zeggen hadden en hun eigen school zouden kunnen starten in Nederland.
    Meteen kwamen allerlei ideeën boven over roosters, uren, docenten en lessen. Ze waren enthousiast!
    De opdracht werd dus; start je eigen school die voldoet aan alle Nederlandse wetten en regels. Studenten gingen aan de slag, met als gevolg een paar prachtige scholen, met missie, visie, logo’s, onderwijsprogramma’s en docenten. Studenten moesten wel het boek gebruiken en leerden door onderzoek doen op stage en vragen stellen aan onderwijsinspecteurs en docenten wat nou eigenlijk de wetten regels zijn omtrent onderwijs in Nederland. Super leuk en vooral doeltreffend om te doen!

    Enorm genoten van de leerprocessen en de resultaten van de studenten… en; studenten gaven aan dat het enorm leerzaam en vernieuwend was om op deze manier te werken. 🙂

    groet,
    Bianca Prij van Dorst

    Antwoord
    • Hoi Bianca,
      Wat een prachtig voorbeeld van het creëren van urgentie en aansluiten bij de belevingswereld van studenten. Dank voor het delen!
      groeten van Peter

      Antwoord

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *